Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
Ystrad EinionWaterwheel at LlywernogOchre
 

Mwynfeydd ac Ystlumod


Mae'r mynedfeydd a'r siafftiau agored ac adeiladau'r cloddfeydd yn gartref i ystlumod sy'n clwydo ac sy'n gaeafgysgu, ac sy'n manteisio ar y cysgod a'r tymheredd sefydlog yn y strwythurau hyn.
Ystlumod Hirglust


• Cloddfa Cwmystwyth yw'r lleoliad mwyaf adnabyddus yng Ngheredigion ar gyfer ystlumod sy'n gaeafgysgu, lle y gwelir ystlumod y Dŵr, ystlumod Natterer, ystlumod Hirglust ac ystlumod Barfog/Brandts yn rheolaidd yn ystod misoedd y gaeaf.
• Gwelwyd ystlumod pedol lleiaf mewn cloddfa yng Ngogledd Ceredigion yn ddiweddar y cofnod cyntaf o'r rhywogaeth hon yn Sir er 1926.
• Ceir rhywogaethau prin eraill yn yr ardal hefyd, yn enwedig yr ystlum pedol mwyaf. Roeddent i'w gweld yn ardal Pontarfynach tua dechrau'r ganrif ddiwethaf ac maent wedi bod yn defnyddio Frongoch yn ystod yr 20 mlynedd diwethaf. Gwelwyd un yn magu yng nghwm Rheidol dros y blynyddoedd diwethaf.

Ystlumod y Dŵr




• Nid fel llety yn ystod y gaeaf yn unig y mae ystlumod yn defnyddio Cwmystwyth a chloddfeydd eraill.
• Defnyddir safleoedd tanddaearol lawer yn fwy fel safleoedd 'heidio' neu gyplu tuag at ddiwedd yr haf a dechrau'r hydref. Nid yw heidio yn weithgarwch yr ydym yn ei ddeall rhyw lawer eto ond credir ei fod yn bwysig er mwyn cyplu ac adnabod gaeafleoedd addas.
• Yn rhanbarthol, mae lleoedd o'r fath yn bwysig iawn a bydd ystlumod yn teithio 30 i 40 milltir a mwy i leoliadau addas.



Ystlumod Natterer



• Yn ystod y nos, bydd niferoedd mawr iawn o ystlumod yn ymgasglu er mwyn heidio a mynd i mewn i'r gloddfa, ond bydd y rhan fwyaf wedi diflannu erbyn iddi wawrio.
• Yn rhyfedd iawn, mae'n ymddangos bod eu hangen am linell hedfan wedi'i diogelu yn diflannu pan fyddant yn teithio i safleoedd tanddaearol gan bod nifer o leoedd pwysig mewn lleoliadau diffaith neu anghysbell diarffordd. Efallai bod hyn yn arwydd o'u pwysigrwydd ond nid yw mwyafrif yr hen gloddfeydd yn yr ardal wedi cael eu hasesu ar gyfer y gweithgarwch hwn.
• Mae nifer o adroddiadau anecdotaidd yn awgrymu bod Cwmystwyth yn safle heidio ac yn safle clwydo yn ystod y nos, yn enwedig i ystlumod Natterer.
• Mae mannau clwydo yn ystod y nos yn fannau lle y bydd ystlumod yn ymgasglu yn ystod y nos ar ôl bwydo efallai.