Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
Waterwheel at LlywernogYstrad EinionOchre
 
Water Wheel

Pyllau Ffwrnais

Hugh Myddleton
Hugh Myddleton

Ar un adeg bu'r ardal hon yng nghalon masnach mwynau metal Canolbarth Cymru. Enwir Ffwrnais ar ôl y gwaith haearn o'r 18fed ganrif sydd yn dal yn amlwg yn y pentref. Fodd bynnag, mae treftadaeth ddiwydiannol leol yn mynd yn ôl i'r 17eg ganrif o leiaf, pan oedd yn gysylltiedig â'r diwydiant mwyngloddio plwm, arian a chopr.

Yn gynnar yn yr 17eg ganrif lleolwyd gwaith mwyndoddi plwm Ynyshir ar safle'r gwaith haearn. Gall ei fod wedi ei godi gan Syr Hugh Myddleton, y dyn a fu'n gyfrifol am adfywio'r diwydiant cloddio metal yng Ngheredigion yn ystod y 1620au.




Thomas Bushell
Thomas Bushell

O fwyngloddiau yn bellach i'r de y cludwyd mwyn plwm ar geffylau pwn yma i'w brosesu, prosesu a oedd yn cynnwys echdynnu arian. Cyflenwyd siarcol a choed i fwydo'r ffwrnais o'r coedwigoedd gerllaw. Allforiwyd y barrau metal ar longau, yn bennaf trwy aber y Ddyfi, i rannau eraill o Ynysoedd Prydain. Roedd gan arian Ceredigion enw mor dda fel bod Siarl 1 wedi caniatáu i Thomas Bushell o Gymdeithas y Mwyngloddiau Brenhinol sefydlu Bathdy Brenhinol yng Nghastell Aberystwyth. Yn ystod y Rhyfel Cartref yn y 1640au, cipiwyd y castell gan luoedd Seneddol Cromwell ac am gyfnod byr ym 1648, symudwyd y Bathdy Brenhinol i waith mwyndoddi Ynyshir mewn ymgais daer i barhau i fathu arian i dalu am fyddin y brenin.




Hen siafft <br />yn Esgairhir
Hen siafft
yn Esgairhir

Yn gynnar yn y 18fed ganrif, bu i Gwmni yr Anturiaethwyr Mwyngloddiau gynllunio gwaith mwyndoddi newydd, gyda glo yn danwydd, yn Y Garreg ar lannau Afon Dyfi. Gobaith William Waller, Prif Asiant y cwmni a Syr Humphrey Mackworth, diwydiannwr blaenllaw o Gastell Nedd, De Cymru, oedd elwa o gyfoeth mwynglawdd Esgairhir a oedd newydd ei ddarganfod. Fodd bynnag, ni chafwyd y canlyniadau a ddisgwylid o Esgairhir. Ni chwblhawyd gwaith Y Garreg a chollwyd degau o filoedd o bunnau o arian y cyfranddalwyr.







Ffwrnais doddi arian
Ffwrnais doddi arian

Adfeilion Ystrad Einion
Adfeilion Ystrad Einion

Yr "Eagle"
Yr "Eagle"

Pisyn tair ceiniog arian
Pisyn tair ceiniog arian

Hen olwyn ddŵr
Hen olwyn ddŵr

Pwll olwyn
Pwll olwyn


Y panel dehongli yn Ffwrnais

Y panel dehongli yn Ffwrnais - cewch darllen testun y panel uchod


Darllenwch mwy am gefndir y prosiect a'i waith yn: Talybont, Tre'r Ddôl, Taliesin, Bontgoch neu wrando ar y ffeiliau sain.