Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
Cwm YstwythOchreWaterwheel at Llywernog
 
furnace waterwheel

Pyllau Taliesin


Tre Taliesin
Tre Taliesin

Fel y dengys y strydoedd o dai a bythynnod teras, mae Tre Taliesin yn bentref gyda gorffennol diwydiannol. Chwaraeodd cloddio plwm a chopr ran bwysig yn ei hanes. Yn niwedd y 19eg ganrif, roedd y mwynglawdd ym Mhwll Roman, un o nifer o fwyngloddiau yn yr ardal, yn amlwg iawn yn y pentref.




Hyd yn oed heddiw adnabyddir rhan o'r pentref fel 'Y Romans'. Fel mae'r enw yn awgrymu, mae yma hen draddodiad bod y Rhufeiniaid wedi cloddio yma 2000 o flynyddoedd yn ôl.



Milwr Roman
Milwr Roman


Dengys darganfyddiadau archaeolegol diweddar fod yna sail gadarn i'r traddodiad. Gwyddys bod yna ffordd Rufeinig yn mynd heibio yn agos i'r pentref ac yn Erglodd, ychydig i'r de o'r pentref, darganfyddwyd caer fechan wrth ochr y ffordd fodern.

Mae'r enw Erglodd (neu Eurglawdd) yn cyfeirio at aur, y cloddiwyd ychydig ohono yn yr ardal mor ddiweddar â'r 19eg ganrif. Mae'n rhaid bod presenoldeb aur yn yr ardal hon, yn ogystal ag arian, plwm a chopr, yn ddeniadol i'r Rhufeiniaid ac mae'n bosibl fod y gaer wedi'i chodi i amddiffyn y gwaith mwyngloddio yma.






Cloddio'r fwyndoddfa blwm
Cloddio'r fwyndoddfa blwm

Yn 2004, darganfyddodd archaeolegwyr olion mwyndoddfa blwm Rhufeinig yn agos at y gaer. Cloddiwyd llestr toddi'r ffwrnais a slag a thrwy ddyddio radiocarbon profwyd eu bod yn perthyn i'r cyfnod Rhufeinig.

Darganfuwyd ychydig o wydr Rhufeinig ar y safle hefyd. Er bod gwreiddiau'r diwydiant mwyngloddio yn hen iawn yn yr ardal hon, mae'r dirwedd yn llawn o dystiolaeth o oes aur y cloddio yng nghanol y 19eg ganrif




Brynyrarian Tip
Brynyrarian Tip



Mae adfeilion a thipiau sbwriel mwyngloddiau megis Erglodd, Brynyrarian a Phensarn i'w gweld yn britho'r bryniau uwchlaw'r pentref, symbolau atgofus o'n treftadaeth mwyngloddio.


Pwll Roman Plan
Pwll Roman Plan

Siâr Colman Pwll Roman
Siâr Colman Pwll Roman

Croes doriad Pwll Roman
Croes doriad Pwll Roman

Y panel arddangos yn Nhaliesin

Y panel dehongli yn Nhre Taliesin - cewch darllen testun y panel uchod


Darllenwch mwy am gefndir y prosiect a'i waith yn: Talybont, Furnace, Tre'r Ddôl, Bontgoch neu wrando ar y ffeiliau sain.