Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
Ystrad EinionChimney, TaliesinOchre
 
Olwyn Dŵr

Pyllau Tre'r Ddol


Glowr
Glowr


Mae gan Dre'r Ddôl cysylltiadau pwysig â threftadaeth mwyngloddio metal Ceredigion, sy'n ymestyn yn ôl i gynhanes. Tua 4000 o flynyddoedd yn ôl, mwyngloddiwyd copr yn yr ardal hon ac mae archaeolegwyr wedi darganfod gweithiau cynhanesyddol yn Neuadd yr Ynys, i'r gorllewin o'r pentref.

Defnyddiwyd copr i wneud offer, megis pennau bwyelli, hyd yn oed cyn i'r dechneg o wneud efydd (aloi o gopr a thun) cael ei ddarganfod. Mae bwyell gopr a wnaed dros 4000 o flynyddoedd yn ôl wedi cael ei ddarganfod yn Rhydypennau, ger Talybont.




Adfeilion Bryndyfi
Adfeilion Bryndyfi

Daeth cloddio plwm, arian a chopr yn ddiwydiant pwysig yma am sawl degawd yn ystod y 19eg ganrif a dylanwadodd hynny ar Dre'r Ddôl cymaint â phentrefi cyfagos.

Yn gynnar yn y 19eg ganrif roedd Tre'r Ddôl yn nodedig am ei wneuthurwyr hetiau, ond erbyn yr 1860au daeth mwyngloddio yn ffynhonnell bwysig o gyflogaeth.





Simne Llangynfelyn
Simne Llangynfelyn


Gweithiodd dynion lleol mewn sawl un o fwyngloddiau'r ardal. Yr agosaf oedd mwynglawdd Llain-hir, y gellir gweld ei safle i'r de o'r pentref.

Hefyd, roedd mwyngloddiau yn y bryniau i'r dwyrain, ac roedd mwynglawdd Llangynfelyn i'r gorllewin. Nodir y safle o hyd gan simne brics coch unig.





Siafft Penrhyngerwin
Siafft Penrhyngerwin



Penrhyngerwin, i'r gogledd, oedd y mwynglawdd olaf i weithio yn yr ardal. Bu'r mwynglawdd hwn ar waith yn ystod y 1930au ac fe'i caewyd yn dilyn tân yn y siafft ym 1939.







Hugh Myddleton
Hugh Myddleton


Yn union i'r gogledd o Dre'r Ddôl mae'r parcdir hardd a fu unwaith yn rhan o Lodge Park, eiddo i deulu dylanwadol Pryse o Gogerddan, ger Aberystwyth. Bu Lodge Park hefyd yn gartref i ddau o'r ffigyrau mwyaf pwysig yn hanes mwyngloddio yng Ngheredigion. Bu Syr Hugh Myddleton, a ailgododd mwyngloddio yn y sir yn ystod y 1620au, yn byw yno wedi iddo briodi i mewn i deulu Pryse.

Bu Thomas Bushell, y gŵr a wnaeth Siarl 1 ymddiried iddo reolaeth mwyngloddiau arian-plwm cyfoethog canolbarth Cymru wedi marwolaeth Myddleton, a'r dyn a sefydlodd y Bathdy Brenhinol yng Nghastell Aberystwyth, hefyd yn byw yn Lodge Park am gyfnod





Map ffordd o'r ardal<br /> yn y 18fed ganrif
Map ffordd o'r ardal
yn y 18fed ganrif

Tre'r Ddol
Tre'r Ddol

Pwll Llain-hir, 1888
Pwll Llain-hir, 1888


Y panel dehongli yn Nhre'r Ddôl

Y panel dehongli yn Nhre'r Ddôl - ceir darllen testun y panel uchod


Darllenwch mwy am gefndir y prosiect a'i waith yn: Talybont, Furnace, Taliesin, Bontgoch neu wrando ar y ffeiliau sain.