Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
OchreWaterwheel at LlywernogCwm Ystwyth
 

Mwyngloddio Cynnar


Roedd y 'cloddfeydd cyntefig' hyn yn cael eu defnyddio rhwng 2100 ac oddeutu 1600 CC (tua 3600-4100 o flynyddoedd yn ôl), er bod mwyafrif y gweithgarwch yn dyddio'n ôl i oddeutu 1850-1650 CC
Mae mwyafrif y safleoedd cloddio yn ffosydd brig bas neu'n byllau bach a gloddiwyd i frigiadau wyneb rhai o'r gwythiennau mwynol.

Mae'n ymddangos bod y gwaith hwn wedi cael ei wneud mewn ardaloedd lle y mae'r gwythiennau plwm hyn yn cynnwys llawer o fwynau copr. Mae'n ymddangos eu bod wedi bod yn tyrchu copr a chyflenwadau plwm efallai. Er mai ychydig mwy na safleoedd prawf yw nifer o'r safleoedd hyn, roedd rhai megis Twll y mwyn (Darren) a Copa Hill (Cwmystwyth) yn gloddfeydd brig go iawn ac yn cynnwys tystiolaeth o brosesu mwyn, offer ac ymdrechion i ddraenio'r gwaith.


Copa Hill, Cwmystwyth

• Mae Ceredigion yn unigryw oherwydd ei bod yn cynnwys dwysedd mwy o'r 'cloddfeydd cyntefig' hyn a nodweddir gan bresenoldeb mwy o offer cloddio cobl carreg a thystiolaeth o ddefnyddio gosodiad tân nag unrhyw le arall bron yn yr Ynysoedd Prydeinig.
• Mae pedwar o'r deg safle 'cloddio cyntefig' mwyaf adnabyddus hyn wedi cael eu cloddio yn rhannol gan y Grŵp Ymchwil Cloddfeydd Cynnar rhwng 1986 a 2002, ac fe'u dyddiwyd i gyfnod yr Oes Efydd Cynnar (Cloddfa Lancynfelin, Nantyrarian, Tyn y fron (Cwm Rheidol) a Copa Hill (Cwmystwyth)).


Hammer stone


• Nodweddir "mwyngloddiau cyntefig" gan bresennoldeb cerrig crynion (cerrig morthwylio) - a thystiolaeth o ddefnyddio tân.
• Mae'r morthwylion carreg (chwith), a ddarganfuwyd ger Tal-y-bont, yn nodweddiadol o'r rhai a geir mewn niferoedd mawr mewn rhai safleoedd 'cloddio cyntefig' yng Ngheredigion.
• Roedd y rhic, a welir yn eglur ar yr ochr chwith, yn cael ei naddu i mewn i'r garreg gan weithiwr yn y gloddfa tua 4000 o flynyddoedd yn ôl er mwyn helpu i leoli'r croen anifail a charn helyg.
• Gosodwyd darn 10 ceiniog ar y garreg er mwyn rhoi syniad o'i maint






Golchfeydd draenio pren o'r Oes Efydd


• Mae'r gloddfa yn Copa Hill wedi cael ei chloddio gan archeolegwyr dros gyfnod o 16 o flynyddoedd. Mae wedi cynhyrchu tystiolaeth o offer carreg a chyrn carw a dolenni gwden, a darnau o raff a basgedi gwden hefyd, cyfres o olchfeydd draenio pren (cwteri er mwyn cario dðr) a thystiolaeth o falu mwyn copr (calcopyrit) ar gerrig eingion. Mae'r gloddfa dros 10 metr mewn dyfnder a dros 40 metr o hyd..a thynnwyd gwerth dros 5000 tunnell o graig oddi yno. Efallai bod y gloddfa cynhanes wedi cynhyrchu dros 1-2 tunnell o fetel copr, ac efallai rhywfaint o blwm.






• Nid oes unrhyw dystiolaeth o fwyndoddi copr neu blwm yn ystod y cyfnod hwn wedi cael ei darganfod unrhyw le yng nghyffiniau'r cloddfeydd. Mae'n bosibl bod y mwyn a gasglwyd, a falwyd ac a lanhawyd â llaw wedi cael ei fasnachu yn bellach i ffwrdd gan y rhai a oedd yn cloddio yn y cloddfeydd; bugeilwyr i bob pwrpas a oedd wedi symud i'r ardal o'r arfordir yn ystod misoedd yr haf.
• Ni nodwyd unrhyw gloddfeydd copr/plwm Oes Efydd Hwyr neu Oes Haearn yn yr ardal eto, er bod posibiliadau amrywiol yn cael eu harchwilio ar hyn o bryd.
• Mae tystiolaeth o gloddio a mwyndoddi plwm yn ystod y Cyfnod Rhufeinig wedi cael ei ddarganfod yng Nghwmystwyth nawr, ac yn fwy diweddar ger Tal-y-bont yn Erglodd, ar hyd ymyl De Ddwyreiniol Cors Borth. Roedd y plwm o'r safleoedd hyn yn cael ei fwyndoddi mewn ffwrneisi a chwythwyd gan y gwynt neu 'ffwrneisi bôn.'
• Roedd plwm yn cael ei gloddio yn ystod y cyfnod Canoloesol Cynnar yng Nghwmystwyth. Mae olion dyfrffosydd, sianeli a ffwrneisi mwyndoddi plwm wedi cael eu cloddio yma. Efallai bod rhywfaint o'r gwaith hwn wedi cael ei wneud gan fynachod Sistersaidd neu frodyr lleyg o'r Abaty yn Strata Florida.

Gyda diolch i Simon Timberlake, Grŵp Ymchwil Mwyngloddio Hynafol